Gebelik, anne adayının besin ve mineral ihtiyaçlarının arttığı özel bir dönemdir. Bu dönemde vücudun ihtiyaç duyduğu önemli minerallerden biri de demirdir. Bebeğin büyümesi ve gelişmesiyle birlikte annenin kan hacmi artar ve demir ihtiyacı yükselir.
Bu nedenle gebelikte demir eksikliği ve demir eksikliğine bağlı kansızlık (anemi) sık karşılaşılan durumlardan biridir.
Peki gebelikte demir neden kullanılır, kimlerin demir desteğine ihtiyacı vardır ve demir takviyesi kullanırken nelere dikkat edilmelidir?
Gebelikte demir neden önemlidir?
Demir, hemoglobinin temel bileşenlerinden biridir. Hemoglobin, kanda oksijenin taşınmasını sağlar. Gebelik sırasında annenin kan hacmi arttığı için demir ihtiyacı da artar.
Yeterli demir alınamadığında demir depoları azalabilir ve zamanla demir eksikliği anemisi gelişebilir. Anemi; halsizlik, yorgunluk, nefes darlığı, baş dönmesi ve çarpıntı gibi şikâyetlere neden olabilir.
Dünya Sağlık Örgütü, gebelik döneminde demir ve folik asit desteğini anne anemisinin ve demir eksikliğinin azaltılmasına yönelik doğum öncesi bakımın önemli bir parçası olarak önermektedir. (Dünya Sağlık Örgütü)
Gebelikte herkes demir kullanmalı mı?
Gebelikte demir desteği, yalnızca kansızlık tespit edilen kadınlar için değil, demir eksikliğinin önlenmesi amacıyla da gündeme gelebilir. WHO, gebelik boyunca günlük demir ve folik asit desteğini öneren bir yaklaşım benimsemektedir. Önerilen demir miktarı genel olarak 30–60 mg elemental demir, folik asit miktarı ise 400 mikrogram düzeyindedir. (Dünya Sağlık Örgütü)
Ancak kullanılacak preparatın türü ve dozu kişiye göre değişebilir. Özellikle kan tahlillerinde demir eksikliği veya anemi saptanmışsa tedavi amacıyla daha farklı dozlar gerekebilir.
Bu nedenle gebelikte demir ilacı seçimi ve dozunun doktor tarafından belirlenmesi önemlidir.
Demir eksikliği gebelikte nelere yol açabilir?
Demir eksikliği ilerlediğinde anne adayında anemi gelişebilir. Anemi, annenin günlük yaşamını etkileyebilecek yorgunluk ve halsizliğin yanı sıra gebelik açısından da önem taşıyan bir durumdur.
WHO’nun değerlendirmelerine göre gebelikte demir desteği, anne adayında gebeliğin ilerleyen dönemlerinde anemi ve demir eksikliği görülme riskini azaltmaktadır. (Dünya Sağlık Örgütü)
Gebelikte anemi ayrıca erken doğum ve düşük doğum ağırlığı gibi olumsuz gebelik sonuçlarıyla ilişkilendirildiğinden, düzenli gebelik takiplerinde kan değerlerinin değerlendirilmesi önemlidir. (Dünya Sağlık Örgütü)
Demir ilacı ne zaman kullanılmalı?
Demir takviyesinin ne zaman ve nasıl alınacağı kullanılan preparata göre değişebilir. Demirin emilimi bazı yiyecek ve içeceklerden etkilenebilir.
Örneğin çay ve kahve gibi içecekler demir emilimini azaltabilir. Bu nedenle demir ilacının kullanımı konusunda hekimin veya eczacının önerilerine uyulmalıdır.
Bazı anne adaylarında demir takviyesi mide bulantısı, karın rahatsızlığı veya kabızlık gibi yan etkilere neden olabilir. Bu tür şikâyetler ortaya çıktığında ilacı kendi kendine bırakmak yerine doktorla görüşmek daha doğru bir yaklaşımdır.
Demir ilacının yan etkileri nelerdir?
Ağızdan alınan demir preparatları bazı kişilerde
* Kabızlık,
* Bulantı,
* Karın ağrısı veya rahatsızlığı,
* Dışkı renginde koyulaşma
gibi etkiler oluşturabilir.
Yan etkilerin şiddeti kullanılan preparata ve kişiye göre değişebilir. Şikâyetler belirgin olduğunda doktor farklı bir demir preparatı veya kullanım şekli önerebilir.
Beslenmeyle demir ihtiyacı karşılanabilir mi?
Gebelikte dengeli beslenme, demir ihtiyacının karşılanmasına katkı sağlar. Kırmızı et, yumurta, kuru baklagiller, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve demirle zenginleştirilmiş bazı besinler demir içerir.
Bununla birlikte yalnızca beslenmenin yeterli olup olmadığı kişinin demir depolarına, kan değerlerine ve gebelikteki ihtiyaçlarına göre değişebilir. Bu nedenle demir takviyesi gerekip gerekmediği yalnızca beslenmeye bakılarak belirlenmemelidir.
Demir kullanırken nelere dikkat edilmeli?
- İlacı doktorun önerdiği dozda kullanın.
Daha fazla demir almak daha fazla fayda anlamına gelmez. Gereğinden yüksek dozlarda demir kullanımı istenmeyen etkilere ve demir fazlalığına yol açabilir.
- Demir ilacını kendi kendinize başlatıp bırakmayın.
Özellikle gebelikte kullanılan takviyelerin dozu ve süresi kişiye göre belirlenmelidir.
- Kan tahlillerinizi düzenli yaptırın.
Hemoglobin ve gerektiğinde demir depolarını gösteren testler, tedavinin gerekip gerekmediğinin ve yanıtın değerlendirilmesinde kullanılabilir.
- Yan etkileri doktorunuza bildirin.
Kabızlık veya bulantı nedeniyle ilacı bırakmak yerine doktorunuzla görüşerek farklı bir kullanım şekli veya preparat değerlendirilmesini sağlayabilirsiniz.
Gebelikte demir kullanımı hakkında sık sorulan sorular
Demir ilacı bebeğe zarar verir mi?
Doktor önerisi doğrultusunda, uygun dozda kullanılan demir desteği gebelikte anemi ve demir eksikliğinin önlenmesi veya tedavisinde kullanılan standart yaklaşımlardan biridir. WHO gebelikte demir ve folik asit desteğini önermektedir. (Dünya Sağlık Örgütü)
Demir ilacı kabızlık yapar mı?
Evet. Ağızdan alınan demir preparatları bazı anne adaylarında kabızlık ve mide-bağırsak şikâyetlerine neden olabilir. Şikâyetler belirginse doktorla görüşülmelidir.
Demir ilacı aç mı tok mu alınmalı?
Bu durum kullanılan demir preparatına göre değişebilir. En doğru kullanım şekli ilacın prospektüsüne ve doktorunuzun önerisine göre belirlenmelidir.
Gebeliğin hangi döneminde demir kullanılır?
WHO, gebelik boyunca demir desteğini öneren bir yaklaşım benimsemektedir. Fakat kişisel tedavi planı gebeliğin haftasına, kan değerlerine ve annenin sağlık durumuna göre değişebilir. (Dünya Sağlık Örgütü)
Sonuç
Gebelikte artan demir ihtiyacının karşılanması, hem anne sağlığı hem de sağlıklı bir gebelik süreci açısından önemlidir. Demir eksikliği ve anemi düzenli gebelik kontrollerinde yapılan kan testleriyle değerlendirilebilir.
Demir takviyesi gerekli olduğunda doz, preparat ve kullanım süresi doktor tarafından belirlenmelidir. Demir içeren besinlerden zengin ve dengeli bir beslenme önemli olsa da yalnızca beslenmenin yeterli olup olmadığı kişiden kişiye değişebilir.
Unutulmamalıdır: Gebelikte hiçbir vitamin veya mineral takviyesi doktor önerisi olmadan başlanmamalı, doz değişikliği yapılmamalı veya bırakılmamalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; kişisel tıbbi tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez.